دیدبان روسیه: با گسترش اپیدمی کرونا در ابتدای فصل بهار در روسیه بود که وزارت توسعه اقتصادی این کشور از کاهش ۱۲ درصدی تولید ناخالص داخلی در ماه آوریل خبر داد و پیش‌بینی کرد که این روند در سه ماهه‌ دوم نیز ادامه خواهد داشت و تخمین زد که در ماه می به ۱۰.۶ درصد خواهد رسید. این موضوع آغازی بود بر توقف رشد اقتصادی در بزرگترین کشور جهان که طی دو سال گذشته مسیر قابل ملاحظه‌ای را طی کرده بود و حتی با وجود ظهور این ویروس ناشناخته در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۰، رشد ۱.۶ درصدی را ثبت کرده بود.

با این وجود کرملین امیدوار بود که بتواند شیب منفی تولید ناخالص ملی را متوقف کند، اما در این میان بولتن اقتصاد کلان بانک مرکزی روسیه اعلام کرد که اگرچه تلاش دارد این وضعیت را بهبود بخشد، اما واقعیت این است که که جبران خسارت‌های وارد شده بر پیکر اقتصاد روسیه در ماه می که این کشور با قرنطینه خانگی روبرو بود، امکان پذیر نیست. از سوی دیگر محاسبات وزارت توسعه اقتصادی نیز از کوچک شدن پنج درصدی اقتصاد تا پایان سال خبر می‌داد.

با آغاز فصل پاییز، کامرسانت در گزارشی اعلام کرد که اگرچه تولید ناخالص داخلی روسیه در سه ماهه دوم ۸.۵ درصد کاهش یافته، اما باید به این موضوع نیز توجه داشت که دولت توانسته است حدود یک درصد آن را کنترل کند؛ چرا که پیش‌بینی بانک مرکزی، رقم ۹.۶ درصد را برای برآیند سه ماهه دوم نشان می‌داد.

بدون شک اقتصاد روسیه تابستان سختی را تجربه کرد؛ چرا که از یک سو با کاهش ۷۹ درصدی صنعت توریسم روبرو شد و از سوی دیگر با افت ۸.۵ درصدی صنعت و تولید؛ در این میان کسب و کارهای کوچک نیز ۱۶.۶ درصد تقلیل یافت و تنها نقطه قوت رشد ۳.۱ درصدی تولید محصولات کشاورزی بود.

اما مقامات بانک مرکزی این کشور در کنگره بانک‌های روسیه که در ابتدای ماه سپتامبر برگزار شد، نظر دیگری داشتند و از بهبود تدریجی اقتصاد سخن به میان آورند. بانک مرکزی روسیه معتقد است که پس از رشد ۱.۳ درصدی در سال ۲۰۱۹، در پایان سال جاری با وجود دو فاکتور غیر منتظره یعنی ظهور ویروس کرونا و به دنبال آن کاهش شدید قیمت نفت، اقتصاد تا پایان سال تنها ۴.۵ تا ۵.۵ درصد کوچک خواهد شد و این موضوع را نقطه مثبتی در مهار بحران و اتفاق‌های بدتر می‌داند.

با این وجود، بانک مرکزی روسیه سه سناریو را پیش روی اقتصاد این کشور می‌داند:

به موجب سناریوی نخست که خوش‌بینانه به این موضوع نگاه می‌کند، پس از کاهش ۴.۵ تا ۵.۵ درصدی تولید ناخالص داخلی روسیه در سال ۲۰۲۰، وضعیت اقتصادی در این کشور به دنبال سیاستگذاری‌های انجام شده تا اواسط سال ۲۰۲۲ به شرایط قبل از ظهور بحران کرونا ویروس بازمی‌گردد. در سناریویی دیگر این سیاستگذاری در سال ۲۰۲۳ به نتیجه خواهد رسید و سناریوی بدبینانه از تحقق آن در سال ۲۰۲۴ سخن به میان می‌آورد.

مقامات بانک مرکزی روسیه بر این باور هستند که به دنبال ارتباط مستقیم قیمت نفت با اپیدمی کرونا، دیگر نمی‌توان آن را به عنوان رکن اصلی اقتصاد در نظر گرفت. آنها در سناریوی خوش‌بینانه قیمت هر بشکه نفت روسیه را در سال ۲۰۲۰، ۳۸ دلار؛ ۲۰۲۱، ۴۰ دلار و ابتدا تا انتهای ۲۰۲۲ را میان ۴۵ تا ۵۰ دلار پیش‌بینی کرده‌اند. اما آنها در سناریو دوم که به ضد تورم نامگذاری شده است، معتقدند که مصرف‌کننده به دلیل ترس از بی‌پولی به موجب موج‌های جدید قرنطینه و کاهش درآمد، از مصرف برخی کالاها و خدمات و در بعد کلان از تجارت امتناع می کند که منجر به تعویق پروژه‌های سرمایه‌گذاری خواهد شد. این سناریو از تمدید توافق با اوپک پلاس می‌گوید و قیمت نفت برای سال ۲۰۲۱ را ۳۵ دلار پیش‌بینی می‌کند.

اما سناریوی سوم از موج دوم قرنطینه جهانی سخن به میان می‌آورد که به موجب وضعیت وخیم اقتصادی برخی کشورها می‌تواند منجر به تشدید تنش‌ها و خطرهای ژئوپلوتیکی در نظام بین‌الملل و پیچیده‌تر شدن بحران اقتصادی شود. در این سناریو علی رغم توافق با اوپک پلاس، قیمت هر بشکه نفت به ۲۵ دلار خواهد رسید و نهایتا تا پایان سال ۲۰۲۳ به ۳۵ دلار بهبود خواهد یافت.

مقامات روسیه تاکید دارند که رکود اقتصادی در روسیه در مقایسه با دیگر کشورهای پیشرفته نظیر ایالات متحده (۹.۵٪) و اتحادیه اروپا (۱۴.۱٪) کمتر بوده است. اما با این وجود به نظر می‌رسد که یکی از دلایل این امر عدم توسعه‌یافتگی سهم مشاغل کوچک و متوسط در این کشور همچون آمریکا و اروپا است و همچنان غول‌های اقتصادی و ابرشرکت‌های این کشور وابسته به دولت هستند و در این شرایط کرملین از این شانس برخوردار است که با سیاست‌های حمایتی نقش مستقیمی از اخراج کارمندان و تشدید بحران اقتصادی داشته باشد. شاید همین موضوع سبب شده است تا صندوق بین‌المللی پول نیز نگاهی خوش‌بینانه به کاهش تولید ناخالص ملی در روسیه داشته باشد.

 

نویسنده: احمد وخشیته، دانشیار دانشگاه ملی اوراسیا

منبع: ستون در حوالی میدان سرخ، روزنامه شرق

 

«در حوالی میدان سرخ» را اینجا بخوانید!

دیدگاه خود را بنویسید

Please enter your comment!
Please enter your name here