دیدبان روسیه: نوزدهم ژانویه بود که رجب طیب اردوغان در دیدار با همتای روس خود در حاشیه نشست برلین بر «روابط بسیار خوب» مسکو و آنکارا تاکید کرد و آن را «سیگنال آشکار» برای برخی کشورهای غربی دانست؛ اما کمتر از دو هفته از این گفته نگذشته بود که پیش‌روی نیروهای نظامی ترکیه در منطقه‌ی کاهش تنش ادلب (دوم فوریه) موازنه‌ی تهدید را در این منطقه‌ی پرتنش با تهدید بی‌نظمی روبرو کرد.

 

♦ ریشه‌ی اختلافات در ادلب کجاست؟

به نظر می‌رسد که ریشه اختلافات امروز میان طرفین در ادلب را باید در گذشته‌ی نه چندان دور جستجو کرد؛ یعنی همان ایامی که به موجب قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت سازمان ملل در سال ۲۰۱۶، تنها داعش و جبهة‌النصره به عنوان گروه تروریستی در سوریه معرفی شدند و همه‌ی طرفین تنها برای مبارزه و نابودی آنها مجوز نبرد نظامی داشتند.

تابستان داغ ۲۰۱۸،‌ ارتش سوریه به کمک مستشاران نظامی ایران پیشروی‌های خوبی برای مقابل با داعش و النصره داشت و به جز حلب که اردوگاه النصره، داعش و مخالفان اسد بود، ‌تمام خاک سوریه از حضور تروریست‌ها پاکسازی شده بود.

ارتش سوریه گذرگاهی را برای چند روز مشخص کرد تا به موجب آن، زنان و بچه‌ها خارج شوند و مردانی که پشیمان شده‌اند، تسلیم گردند. در آن دوران ترکیه با حمله نظامی به ادلب مخالف بود و این موضوع را نه تنها منجر به روانه شدن سیل عظیمی از آوارگان به سمت ترکیه می‌دانست، بلکه تاکید داشت که این موضوع می‌تواند منجر به تشدید خشونت‌ها و یک فاجعه انسانی شود.

در هفتم سپتامبر ۲۰۱۸، روسای جمهور سه کشور روسیه، ترکیه و ایران در تهران گرد هم آمدند تا روند استقرار صلح در سوریه را جستجو کنند؛ مذاکراتی که در پایان نتیجه‌ای نداشت و منجر به مذاکرات دوجانبه‌ی اردوغان و پوتین در سوچی منجر شد.

 

♦ یک بام و دو هوای ترکیه

در روند مذاکرات آستانه و سوچی، روسیه همواره بر قطعنامه ۲۲۵۴ شورای امنیت تاکید داشته است و به دنبال نشست دوجانبه پوتین و اردوغان در سوچی، گشت‌زنی‌های مشترکی میان روسیه و ترکیه برای حفظ صلح در این منطقه برقرار بوده است. اما چه می‌شود که پنجشنبه گذشته سرگی لاوروف، وزیر خارجه روسیه در گفتگو با روزنامه راسیسکایا گازتا معتقد است که ترکیه نتوانسته است به برخی تعهدات خودش مطابق فرمت مذاکرات آستانه عمل کند.

به نظر می‌رسد که بر خلاف آنکه حدود یک سال و نیم پیش ترکیه واهمه‌ی حمله ارتش سوریه با حمایت ایران به مواضع تروریست‌ها در ادلب را داشت، اکنون این آنکارا است که عزم حمله دارد؛ آن هم نه به اعضای جبهة‌النصره، بلکه گروه‌های مسلحی که با ترکیه مشکل دارند و آنکارا آنها را تهدیدی برای امنیت ملی خویش می داند. این درست همان موضوعی است که لاوروف از آن به «برخی تعهداتی» اشاره کرد که ترکیه نتوانسته به آن عمل کند؛ یعنی «تمییز گروه‌های مسلحی که با ترکیه مشکل دارند از جبهة‌النصره».

♦ هیات روسی در آنکارا به دنبال چه بود؟

دوم فوریه، ارتش ترکیه بدون هشدار قبلی به سوریه در منطقه کاهش تنش ادلب پیش‌روی می‌کند و از آنجایی که حتی به مرکز آشتی ملی روسیه در سوریه نیز اطلاع‌رسانی نکرده، طبیعتا روسیه نیز مجال این هماهنگی را نداشته است و ارتش سوریه تحت تاثیر این پیش‌روی، به ارتش ترکیه حمله می‌کند که به دنبال آن ۶ نظامی این کشور کشته و ۹ نفر زخمی می‌شوند. به دنبال این تقابل، ترکیه تهدید کرد که اقدام تلافی‌جویانه‌ای انجام می‌دهد و مسکو این تنش‌ها را بسیار نگران کننده دانست که به موجب آن یک هیات روسی متشکل از سرگی ورشنین، معاون وزارت خارجه، الکساندر لاورنتیف، نماینده ویژه پوتین و نمایندگان وزارت دفاع، ستاد کل نیروهای مسلح و سرویس‌های اطلاعاتی روسیه وارد آنکارا شدند.

در این میان زمزمه‌هایی از احتمال دیدار پوتین و اردوغان نیز شنیده می‌شود که دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین اعلام کرد که توافقی برای این دیدار انجام نشده است،‌ اما آن را منتفی نیز ندانست. نهایتا دور اول مذاکرات سه ساعت به طول انجامید و گفته شده است که دور دوم آن روز دوشنبه برگزار می‌شود.

 

♦ فرجام:

بدون شک مسکو و آنکارا میان سال‌های اخیر بسیار به یکدیگر نزدیک شده‌اند و یک همکاری استراتژیک میان آنها در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به وجود آمده است. اما با این وجود در موضوع ادلب از یک اختلاف تاکتیکی رنج می‌برند.

اگرچه هر یک از طرفین بر برقراری صلح در جبهه زمینی در منطقه کاهش تنش ادلب و پیش‌برد روند حل و فصل سیاسی اوضاع تاکید دارند؛ اما به نظر می‌رسد مسیر آنها برای رسیدن به این موضوع یکی نیست. روسیه می‌داند که به تنهایی نمی‌تواند از کوه مشکلات در سوریه عبور کند،‌ به همین دلیل همکاری‌های نزدیک با ترکیه و ایران را تضمین امنیت در سوریه می‌داند و تاکید دارد که هر یک از طرفین باید به دنبال اجرای توافقات موجود پیرامون ادلب، بدون قید و شرط گام بردارند.

در شماره‌های بعدی «در حوالی میدان سرخ» بیشتر به اختلافات تاکتیکی مسکو و آنکارا در موضوع ادلب خواهم پرداخت …

نویسنده: احمد وخشیته، استاد دانشگاه ملی اوراسیا

منبع: روزنامه شرق

دیدگاه خود را بنویسید

Please enter your comment!
Please enter your name here