دیدبان روسیه:‌ این روزها که ویروس کرونا به صدر اخبار جهان آمده است، ناگزیر نه تنها ملت‌ها، بلکه دولت‌ها نیز ملاحظاتی را در برابر کشور چین که بیش از یک میلیارد و سیصد و پنجاه میلیون جمعیت را در خود جای داده است، اتخاذ می‌کنند.

روسیه و چین در حدود ۴۲۰۰ کیلومتر مرز دارند که ۶۵۰ کیلومتر آن زمینی و مابقی آبی است. همچنین از سوی دیگر مسکو یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت هوایی چینی‌ها برای سفر به اروپا و خاورمیانه است؛ از همین رو فدراسیون روسیه یکی از کشورهایی است که در معرض مستقیم و بدون واسطه‌ی این ویروس کشنده قرار دارد. اگرچه چند روز پیش برخی رسانه‌ها از شناسایی چند مسافر چینی آلوده به کرونا در هتل «فور سیزن» در میدان سرخ مسکو خبر داده بودند، اما سازمان پیشگیری از بیماری‌های واگیردار در روسیه این موضوع را تکذیب و اعلام کرد که تا کنون تنها دو تبعه چینی در سیبری شناسایی شده‌اند که به این ویروس کشنده چینی مبتلا هستند.

♦ پروازی که در مسکو فرود نیامد

بعدازظهر امروز شنبه یک پرواز آلمانی از شهر ووهان چین به مقصد فرانکفورت طبق برنامه باید در مسکو توقف می‌کرد، اما روسیه از فرود این هواپیما از مبدا چین ممانعت کرد و ناگزیر خلبان ناچار به فرود در هلسینکی شد. به نظر می‌رسد به دنبال جلسه‌ی روز جمعه شورای امنیت ملی روسیه به ریاست پوتین، کرملین سیاست‌های عملیاتی ویژه‌ای را برای مقابله با کرونا اتخاذ کرده است.

اگرچه دفتر مطبوعاتی رئیس‌جمهور اطلاعاتی در رابطه با سیاست‌های اتخاذ شده برای مقابله با کرونا اعلام نکرد، اما به نظر می‌رسد که با توجه به حضور رئیس شورای فدراسیون روسیه، رئیس مجلس دوما، دبیر شورای امنیت و وزیر خارجه در این جلسه می‌توان به اهمیت و میزان عملیاتی بودن تصمیم‌گیری‌ها پی برد.

جلسه شورای امنیت روسیه به ریاست ولادیمیر پوتین
جلسه شورای امنیت روسیه به ریاست ولادیمیر پوتین

پس از این جلسه، وزارت خارجه روسیه طی بیانیه‌ای اعلام کرد که ورود به خاک روسیه از طریق پاسگاه‌های مرزی زمینی میان روسیه و چین در شرق دور و کالینینگراد و همچنین مرز هوایی و دریایی برای اتباع چینی ممنوع است و برای آنها ویزا صادر نمی‌شود.

با این وجود به نظر می‌رسد که سیاست‌های تدافعی در مقابل کرونا، نه تنها لغو روادید برای اتباع چینی بلکه فراتر از آن لغو مسیرهای ترانزیت از مبدا چین را نیز در بر می‌گردد؛ چرا که پرواز امروز از مبدا این کشور به مقصد آلمان باید مطابق برنامه در فرودگاه مسکو توقف می‌کرد که با ممانعت مسکو مواجه شد. خبری که البته هنوز مقامات روسی به طور رسمی آن را اعلام نکرده‌اند، اما ریانوستی به نقل از یک منبع آگاه صحت آن را تایید می‌کند.

♦ روسیه و چین،‌ شراکت در سپهر رقابت

بعید به نظر می‌آید که پژوهشگری به تبیین روابط مسکو و پکن بپردازد و سخنی از همکاری‌های گسترده‌‌ی این دو کشور عضو شورای امنیت سازمان ملل به میان نیاورد. دو ابرقدرتی که قطب جدیدی را در نظام بین‌الملل به وجود آورده‌اند و بسیاری از بازیگران منطقه‌ای را ذیل دکترین شرق‌گرایی به خود معطوف کرده‌اند.

همکاری‌هایی که یک بال آن مشارکت کلیدی در سازمان‌های فرامنطقه‌ای و بین‌المللی همچون شانگهای، بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیایی است و بال دیگر آن، تعاملات گسترده‌ی اقتصادی و به ويژه در حوزه انرژی می‌باشد. تا بدان جا که چین به عنوان بزرگترین شریک تجاری روسیه بشمار می‌آید و در جستجوی همگرایی دو کشور در مقابل رویکرد آفندی آمریکا، تراز تجاری میان مسکو و پکن با رشد قابل ملاحظه‌ای روبرو شده و به بیش از ۱۰۸ میلیارد دلار در سال رسیده است که به نظر می‌رسد به دنبال افتتاح خط لوله قدرت سیبری در پایان سال ۲۰۱۹، این رقم در سال جدید رشد قابل ملاحظه ای را شاهد باشد؛ چرا که به موجب این خط لوله‌ی سه هزار کیلومتری تا سال ۲۰۲۵، سالانه ۳۸ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از روسیه به چین منتقل می‌شود و شرکت ملی نفت چین مطابق قرارداد می‌بایست ۸۵ درصد آن را خریداری کند.

اگرچه یک ضرب المثل روسیه می‌گوید جایی که دوستی پایدار وجود دارد، کارها به خوبی پیش می‌رود؛ اما در عین حال باید توجه داشت که مسکو و پکن در سایه‌ی همکاری‌ها و شراکت گسترده خود، اما رقابتی جدی را نیز در آسیای مرکزی دنبال می‌کنند. چینی‌ها نه تنها در حوزه ترانزیت موسوم به جاده ابریشم به دنبال اجرای طرح مورد نظر خود هستند، بلکه گفته می‌شود در حوزه‌های نظامی نیز در فضای سکوت به طراحی و تولید موشک‌هایی مشغول هستند که بسیار فراتراز پیمان INF بود و حتی برخی کارشناسان بر این عقیده هستند که خروج آمریکا از این پیمان در واقع بهانه‌ای بود تا در قالب توافقی جدید، چینی‌ها را نیز ملزم به رعایت چارچوب‌های بین‌المللی کنند؛ موضوعاتی که به حال کرملین نسبت به آن با ملاحظات خویش تامل می‌کند.

با این وجود آنچه این دو قدرت فرامنطقه‌ای در شرق را کنار یکدیگر قرار داده است، سیاست خارجی واقع‌گرایانه مبتنی بر منافع برد-برد است. در شماره‌ بعدی در حوالی میدان سرخ بیشتر به فرصت‌ها و چالش‌های پیش‌روی مسکو و پکن خواهم پرداخت.

نویسنده: احمد وخشیته، استاد دانشگاه ملی اوراسیا

منبع: روزنامه شرق

دیدگاه خود را بنویسید

Please enter your comment!
Please enter your name here